Dai Zheng - 'bộ não' cho tham vọng tên lửa tái sử dụng của Trung Quốc

10 năm trước, Dai Zheng quyết định "canh bạc cuộc đời" - rời vị trí kỹ sư vũ trụ quốc gia Trung Quốc để gia nhập công ty tư nhân LandSpace.

Ngày 9/8, khi Mặt Trời lặn và những vì sao bắt đầu xuất hiện trên bầu trời sa mạc Ba Đan Cát Lâm, Dai Zheng (Đại Chính) đứng trước tháp phóng, ngước nhìn lên rất lâu. Khi đó tên lửa đẩy tái sử dụng Zhuque-3 (Chu Tước-3) thế hệ thứ hai (Y2) của LandSpace sắp được phóng.

"Cảm giác như đang gửi con mình đi thi một kỳ thi quan trọng vậy", Dai Zheng, Phó tổng giám đốc LandSpace kiêm Giám đốc bộ phận R&D tên lửa, nói với Tân Hoa Xã giữa tháng 8.

Là chỉ huy trưởng đứng sau Zhuque-3 Y2, Zheng hiểu rằng trong "kỳ thi quan trọng" đó, tên lửa không chỉ "cất cánh" mà còn phải đảm bảo tầng đầu tiên có thể "quay trở lại và hạ cánh chính xác". Nếu thành công, sứ mệnh đánh dấu lần đầu tiên Trung Quốc thu hồi thành công bộ phận chân đế tầng một của tên lửa phóng tái sử dụng, và là lần thứ hai sau SpaceX của Mỹ.

Ngày 19/8, Zhuque-3 Y2 cất cánh từ Khu thử nghiệm đổi mới không gian thương mại Đông Phong, bên trong Trung tâm phóng vệ tinh quốc gia Tửu Tuyền, theo SpaceNews. Quá trình thu hồi thành công.

Zheng và nhóm của ông đã chờ đợi rất lâu cho bước đột phá này.

Dai Zheng, Phó tổng giám đốc kiêm Giám đốc bộ phận R&D tên lửa của LandSpace. Ảnh: CGTN

Bỏ công việc mơ ước để theo đuổi tham vọng vũ trụ

Zheng sinh năm 1984 trong một gia đình có bố mẹ đều là giáo viên ở tỉnh Phúc Kiến. Theo China Daily, trong kỳ nghỉ hè sau khi học xong lớp 4, ông tham gia trại hè máy bay mô hình ở địa phương. Tại đây, cậu đã phóng một chiếc tên lửa tự chế từ bìa cứng bay lên độ cao hơn 70 mét trước khi bung dù và trở lại mặt đất. Trải nghiệm để lại ấn tượng sâu sắc với cậu bé, khơi dậy niềm yêu thích tên lửa về sau.

"Khi nhìn những vì sao, tôi tự hỏi trên đó có gì. Sau đó, tôi tự hỏi làm thế nào mình có thể lên được đó", Zheng nói.

Zheng cho biết bản thân "giành cả tuổi thanh xuân" để tìm kiếm câu trả lời về những vì sao theo đúng nghĩa đen. Năm 19 tuổi, ông đậu trường Kỹ thuật hàng không vũ trụ thuộc Đại học Thanh Hoa, học thạc sĩ tại đây sau khi tốt nghiệp. Năm 2009, ông gia nhập Học viện Công nghệ tên lửa Trung Quốc (CALT), tham gia phát triển tên lửa Trường Chinh 3 và Trường Chinh 5, được đánh giá là chuyên gia trẻ có sự hiểu biết toàn diện về thiết kế tên lửa. Tuy nhiên, Zheng vẫn cảm thấy việc bị gò bó trong khuôn khổ sẽ không thể giúp theo đuổi ước mơ từ thời niên thiếu.

Năm 2015, những tin tức từ bên kia đại dương liên tiếp tới. Tháng 12 năm đó, việc tên lửa Falcon 9 của SpaceX (Mỹ) thu hồi thành công tầng đầu tiên, mở ra kỷ nguyên của tên lửa tái sử dụng đã làm ông đứng ngồi không yên. Ông đã xem đi xem lại toàn bộ video về quá trình thu hồi "với trái tim tràn ngập cảm xúc".

Cùng năm, Zhang Changwu (Trương Trường Vũ), nhà sáng lập và CEO của LandSpace, cũng chìm trong suy nghĩ. Ông mời Zheng đến một quán cà phê ở Ích Trang, Bắc Kinh. Hai người đã có cuộc trò chuyện dài và sâu sắc về những thay đổi trong ngành do tên lửa tái sử dụng mang lại. Changwu cũng gửi đến Zheng lời mời gia nhập.

Trên đường về, Zheng do dự rất lâu, bởi quyết định đồng nghĩa với việc từ bỏ con đường sự nghiệp ổn định tại CALT. "Tôi vào làm việc trong ngành hàng không vũ trụ nhà nước ngay sau khi tốt nghiệp và chưa bao giờ nghĩ mình sẽ rời đi", Zheng nói với CCTV năm ngoái. "Có rất nhiều điều không chắc chắn, nhưng về mặt lý trí, tôi biết mình cần phải bước đi bước đó".

Đêm trước quyết định từ chức, Zheng đã lấy ra tất cả bằng khen, đặt phủ kín cả giường rồi bật khóc. "Cảm giác như được tái sinh hoặc lột bỏ một lớp da cũ vậy", ông kể. "Nhưng đối với cuộc đời mỗi người, luôn cần có người bước đi bước đầu tiên".

Một thập kỷ thách thức

Thực tế, sau khi gia nhập LandSpace, Zheng liên tục đối mặt với những "lần đầu tiên" khắc phục sự cố. Ngày 27/10/2018, phiên bản tên lửa đẩy Zhuque-1, tên lửa đầu tiên mà Zheng phát triển sau khi gia nhập công ty mới, phóng thử nhưng không thành công. Thất bại này thúc đẩy bước ngoặt quyết định: tự xây dựng hệ thống đẩy bằng nhiên liệu lỏng thay vì dựa vào nhiên liệu rắn của bên thứ ba.

Thời gian ngắn sau đó, LandSpace công bố phát triển tên lửa sử dụng oxy lỏng - metan, loại phù hợp hơn cho nhiều lần tắt và khởi động lại cũng như điều chỉnh hướng, nhằm tích lũy công nghệ cho các mục tiêu tái sử dụng. "Nhiều đêm, chúng tôi cảm thấy như thể đã bước vào một 'vùng đất công nghệ hoang vắng' khi thiếu cả kinh nghiệm lẫn lựa chọn mới nếu chẳng may thất bại", Zheng nói với Tân Hoa Xã. "Lựa chọn duy nhất là cắn răng chịu đựng với tâm niệm 'theo đuổi việc khó nhưng đúng đắn'".

Tâm niệm đó đã tạo ra Zhuque-2 trang bị động cơ Tianque sử dụng oxy lỏng-metan tự phát triển. Tuy nhiên, phiên bản Y1 không thể phóng do vấn đề kỹ thuật. Sự nghi ngờ bao trùm, nhưng ông biết mọi người cần một người đứng ra dẫn dắt đội ngũ kiên quyết "bắt đầu lại từ đầu".

Tên lửa Zhuque-3 Y2 sau khi hoàn thành việc thu hồi xuống mặt đất. Ảnh: Tân Hoa Xã

Tháng 7/2023, Zhuque-2 Y2 đã làm nên lịch sử khi trở thành tên lửa chạy bằng metan đầu tiên trên thế giới đạt đến quỹ đạo, đặt nền móng cho tên lửa nhiên liệu lỏng thương mại của Trung Quốc. Tại trung tâm chỉ huy, có người khóc, có người cười. Riêng Zheng chỉ chăm chú nhìn vào đường cong quỹ đạo hoàn hảo trên màn hình lớn rất lâu. Ông biết rằng bản thân và các cộng sự đã vượt qua "màn sương mù" của thất bại.

LandSpace sau đó tiên phong phát triển Zhuque-3 lớn hơn đi cùng thiết kế táo bạo: thay thế hợp kim nhôm truyền thống bằng thép không gỉ cho thân chính của tên lửa, tương tự SpaceX làm với tàu Starship. Dù nặng hơn nhôm hàng không, thép được đánh giá có khả năng chịu nhiệt độ khi quay trở lại bầu khí quyển tốt hơn, giảm nhu cầu về lớp chắn nhiệt dày và đơn giản hóa việc bảo dưỡng giữa các chuyến bay vũ trụ.

Ngày 3/12/2025, tên lửa hai tầng cao 66 m Zhuque-3 Y1 lần đầu cất cánh từ Trung tâm Phóng Vệ tinh Tửu Tuyền nhằm thử nghiệm khả năng tái sử dụng. Khoảng 8 phút sau khi cất cánh, tầng thứ nhất quay trở về, cố gắng đáp xuống vị trí cách Tửu Tuyền 390 km. Tuy nhiên, nỗ lực không thành công khi tầng tên lửa bốc cháy và đâm xuống rìa bệ đáp.

Sau thất bại, Zheng và các cộng sự lại có hơn 8 tháng chạy đua với thời gian. Ngày 19/8, họ đã làm nên lịch sử khi Zhuque-3 Y2 đã được phóng vào không gian. Tại trung tâm chỉ huy, mọi người đều vô cùng phấn khích. 15 làm việc miệt mài đã ghi tên họ vào lịch sử ngành hàng không vũ trụ thương mại của Trung Quốc.

Quá trình hạ cánh của tầng đẩy tên lửa Chu Tước-3. Video:Landscape

"Qua rất nhiều tính toán, thí nghiệm, cải tiến tỉ mỉ và nghiêm ngặt, những gì chúng tôi đạt được thật tuyệt", Zheng nói. "Khi tên lửa cất cánh, khi âm thanh của tên lửa xuyên qua bầu khí quyển vang lên liên tiếp, tôi cảm thấy nhân loại thực sự vĩ đại, và mỗi chúng ta là một phần của điều đó".

Theo China Daily, một số nhân viên LandSpace khi đó đã rất ngạc nhiên, khi "sếp" của họ vốn bị nhận xét "nhạt nhẽo và thiếu lãng mạn" lại thốt ra những lời lãng mạn nhất vào khoảnh khắc quan trọng.

Đối với Zheng, ông cho biết tiếp tục theo đuổi và hoàn thiện tên lửa LandSpace nhằm thu hẹp khoảng cách về lĩnh vực hàng không vũ trụ thương mại với Mỹ. "Chúng ta không thể để thế hệ tiếp theo nhìn lên bầu trời và chỉ thấy các vệ tinh của Mỹ", Zheng nói với CCTV phát sóng đầu tuần này. "Nếu chúng ta thất bại, các thế hệ tương lai sẽ nhìn lại và cảm thấy chúng ta đã không gánh vác được trách nhiệm lịch sử".

Bảo Lâm tổng hợp

• Trung Quốc hoãn phóng tàu tìm băng nước trên Mặt Trăng
• Trung Quốc lần đầu thu hồi thành công tên lửa trên đất liền
• Hệ thống lưới thu hồi tên lửa tái sử dụng của Trung Quốc
• Tàu Trung Quốc vượt 1 tỷ km để lấy mẫu vật tiểu hành tinh